Spoedberaad EU na crisis Ceuta, moeten we onze buitengrenzen beter bewaken?
Europa moet zijn buitengrenzen beter bewaken, vindt Spanje, dat dinsdag met EU-ministers in spoedberaad bijeenkomt over de migrantencrisis in Ceuta. Tienduizenden migranten trokken de afgelopen dagen vanuit Marokko de Spaanse exclave binnen. Italië, Finland en Denemarken stellen dat Spanje zijn grenzen onvoldoende heeft bewaakt en waarschuwen dat dit de veiligheid van heel Europa in gevaar brengt. Moet de EU zijn grenzen beter bewaken of is het ieder land voor zich?
Is er strengere grensbewaking nodig in de EU? (@Gemini-AI-impressie)
Volgens de Italiaanse premier Meloni vormt een gebrek aan daadkracht tegenover ongecontroleerde migratie een direct risico voor de stabiliteit van het continent, wat volgens haar het nemen van uitzonderlijke maatregelen rechtvaardigt. Ze noemde de beelden van migranten, onder wie kinderen, die Ceuta binnenkwamen, schokkend en zei dat Italië niet zou blijven toekijken. De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken, Tajani, ging verder in zijn kritiek: hij beschuldigde Spanje ervan irreguliere migratie aan te moedigen en noemde het Spaanse besluit om ruim 500.000 mensen zonder geldige papieren staatsburgerschap te geven "diep verkeerd", omdat dit volgens hem mensensmokkel in de hand werkt en de nationale veiligheid bedreigt. Italië, Finland en Denemarken willen daarom dat Spanje uit de Schengenzone wordt geschorst.
Finland en Denemarken: dreiging voor heel Europa
De Deense premier Frederiksen noemt de beelden uit Ceuta schokkend en stelt dat ongecontroleerde migratie een bedreiging vormt voor Europa en Denemarken. De Finse minister van Binnenlandse Zaken, Mari Rantanen, zegt dat Finland zich voorbereidt op de mogelijke terugkeer van eigen grenscontroles, omdat de situatie in Ceuta volgens haar kan veranderen en snel handelen noodzakelijk kan zijn. Beide landen scharen zich achter de Italiaanse eis om Spanje tijdelijk uit te sluiten van het vrije reisverkeer binnen Schengen, als signaal dat lidstaten zelf verantwoordelijk zijn voor het bewaken van hun deel van de Europese buitengrens.
Politieke motieven achter de kritiek
Voormalig EU-correspondent Romana Abels zegt op NPO1 dat Italië, Denemarken, Finland en Tsjechië vinden dat de Spaanse premier Sánchez de crisis mede heeft veroorzaakt. Ze verwacht dat de ministers van Buitenlandse Zaken tijdens het beraad van morgen scherp zullen reageren richting Sánchez. Volgens Abels is Sánchez de enige overgebleven linkse regeringsleider in Europa en botst zijn asielbeleid met dat van andere lidstaten, die de huidige crisis nu als bevestiging van hun eigen standpunt zien. Excuses van Sánchez verwacht ze niet; ze denkt dat hij juist zal wijzen op hoe snel Spanje de crisis weer onder controle heeft gekregen.
Spanje wijst kritiek af, juridische experts twijfelt
Spanje noemt de kritiek van Italië, Finland en Denemarken onterecht en stelt dat grensbewaking langs de EU-grens een gedeelde Europese taak is, geen zaak van één lidstaat alleen. EU-rechtsprofessor Peter Van Elsuwege zegt bovendien dat een schorsing van Spanje uit de Schengenzone juridisch niet mogelijk is en dat samen met Marokko een goede oplossing moet worden gevonden, die tot duidelijke afspraken leidt.
Marlou Schrover, hoogleraar economische en sociale geschiedenis aan de Universiteit Leiden, noemt een verwijdering van Spanje uit het Schengenverdrag niet haalbaar; een dergelijke stap is bovendien nog nooit eerder gezet. Landen kunnen wel zelf tijdelijke grenscontroles invoeren, maar moeten dat volgens haar goed onderbouwen en volhouden. Dergelijke controles zijn daarnaast niet altijd effectief: vaker worden er drugssmokkelaars of mensen met openstaande verkeersboetes aangehouden dan dat migratie wordt tegengegaan.
Ondertussen nemen ook andere landen eigen maatregelen: Duitsland verlengt zijn grenscontroles voor de vierde keer, tot na medio september 2026, en Frankrijk vervijfvoudigt het aantal agenten aan de grens met Spanje. Meer dan twintig EU-leiders stuurden bovendien een gezamenlijke brief aan de voorzitters van de Europese Raad en de Europese Commissie en aan de Ierse premier, die momenteel het EU-voorzitterschap bekleedt, met het verzoek om binnengrenscontroles opnieuw mogelijk te maken.
Vrijwillige terugkeer vanuit Ceuta
Spanje-correspondent Edwin Winkels was de afgelopen dagen ter plaatse in Ceuta en sprak veel jonge Marokkanen die op meer welvaart in Europa hoopten, vaak vanwege een gebrek aan werk of een laag salaris. Toch viel hem op hoe gemakkelijk veel migranten weer teruggingen naar Marokko, nadat winkels in Ceuta waren gesloten en voedsel schaars werd. Voor de meesten leek de oversteek volgens Winkels meer een korte uitstap dan een permanente vlucht. Hij wijst er ook op dat het niet realistisch was te verwachten dat alle 50.000 migranten daadwerkelijk naar het Spaanse vasteland zouden kunnen doorreizen.
Reactie in Marokko
Ook in Marokko zelf is de crisis onderwerp van gesprek, zegt Marokko-correspondent Samira Jadir van de NOS. Volgens haar wijst de publieke opinie vooral naar de eigen overheid, die structurele problemen als hoge jeugdwerkloosheid niet oplost. Het aanzienlijke welvaartsverschil met Spanje blijft daarmee volgens Jadir een belangrijke drijfveer voor jongeren om de oversteek te wagen.
