Trump beschadigt economie op coronaschaal

De wereldwijde financiële markten hebben deze week heftig gereageerd op de nieuwe handelsmaatregelen van president Donald Trump, die met veel enthousiasme werden aangekondigd als een fundamentele verandering van de economische wereldorde. De boodschap van beleggers aan de Amerikaanse president was duidelijk: zij vrezen een zware economische klap door het nieuwe beleid. De S&P 500, een belangrijke graadmeter voor Amerikaanse aandelen, verloor vrijdag maar liefst 6 procent. Hierdoor kwam het totale verlies van de afgelopen week uit op 9,1 procent, het grootste weekverlies sinds de eerste paniek rond de coronapandemie in maart 2020.

Deze recente beursval werd niet veroorzaakt door een onverwachte crisis zoals de pandemie of de financiële crisis van 2007-2008, maar door een bewust genomen beleidsbeslissing van Trump zelf. Hij kondigde grootschalige importheffingen aan om de Amerikaanse industrie te beschermen en buitenlandse afhankelijkheid terug te dringen. Beleggers waren geschokt en stemden massaal met hun voeten.

"De markt geeft duidelijk aan dat men niet achter dit heffingenbeleid staat," zei marktanalist Ed Yardeni in een reactie. Andere analisten noemden de situatie uitzonderlijk en konden nauwelijks vergelijkbare voorbeelden uit de recente geschiedenis bedenken waarin een politiek leider zoveel schade aanrichtte op financiële markten door één enkele beslissing.

In reactie op de heftige beursverliezen schreef Trump vrijdag zelfverzekerd op sociale media: "Mijn beleid zal nooit veranderen." Dit standpunt zorgde voor verdere onzekerheid bij beleggers en analisten. Lindsay Rosner van Goldman Sachs Asset Management noemde de situatie zorgwekkend en waarschuwde dat de omvang van de heffingen de kans op een recessie aanzienlijk verhoogt.

Voor beleggers en economen betekent dit een dramatische omslag ten opzichte van eerdere verwachtingen. Na Trumps verkiezing was er juist optimisme over de kansen voor het Amerikaanse bedrijfsleven. Beleggers hoopten destijds dat eventuele extreme beleidsmaatregelen van Trump snel zouden worden bijgestuurd door druk vanuit de aandelenmarkten zelf. Die hoop bleek ijdel, want Trump lijkt zich weinig aan te trekken van de beurscrash.

Uit gegevens van onderzoeksbureau EPFR Global bleek dat beleggers al vóór deze week voorzichtig waren geworden. In de twee weken voorafgaand aan de aankondiging van de importheffingen haalden zij al 25 miljard dollar uit Amerikaanse aandelenfondsen. Na de aankondiging verslechterden de prognoses voor de Amerikaanse economie razendsnel. J.P. Morgan verhoogde de kans op een recessie binnen 12 maanden naar 60 procent, terwijl Deutsche Bank haar groeivoorspellingen voor de Verenigde Staten drastisch verlaagde en tegelijkertijd waarschuwde voor oplopende inflatie.

Door het massale verlies op Wall Street verdampte in twee dagen tijd ruim 5 biljoen dollar aan marktwaarde van bedrijven uit de S&P 500. De technologisch georiënteerde Nasdaq Composite en de Russell 2000-index, waarin kleinere bedrijven vertegenwoordigd zijn, zijn zelfs al officieel in een bear market terechtgekomen, wat betekent dat ze meer dan 20 procent hebben verloren sinds hun pieken van eind vorig jaar.

"Deze beursreactie is ernstiger dan de meest negatieve scenario's vooraf hadden voorspeld," stelde Liz Ann Sonders van Charles Schwab. "Het beschadigt bovendien het vertrouwen bij bedrijven en consumenten, dat na de verkiezingen juist weer begon toe te nemen."

Ook Dan Ivascyn, investeringsdirecteur van de vermogensbeheerder PIMCO, sprak duidelijke taal. Hij beschreef Trumps aankondiging als een ‘enorme verandering van het wereldwijde handelssysteem’ die een ‘grote schok’ voor de wereldeconomie kan veroorzaken. Ivascyn merkte op dat economische beslissingen tegenwoordig vaker gedreven lijken te worden door politieke overwegingen, iets dat een volstrekt andere omgeving creëert voor beleggers.

Trump heeft eerder importheffingenn gebruikt als beleidsmiddel, zoals in 2018, toen hij heffingen invoerde op staal, aluminium en Chinese goederen. De effecten daarvan waren destijds beperkt vergeleken met de huidige schok. Analisten van ratingbureau S&P waarschuwen dat de huidige heffingen het gemiddelde invoertarief naar niveaus hebben gebracht die niet meer gezien zijn sinds de jaren dertig.

Andere landen reageerden onmiddellijk met tegenmaatregelen. China kondigde aan dezelfde heffingen toe te passen, Canada reageerde snel met eigen heffingen en Europa bereidt vergelijkbare acties voor. Volgens Adam Hetts, investeringsspecialist bij Janus Henderson Investors, ligt de lat door deze escalatie inmiddels zo hoog dat zelfs toekomstige onderhandelingen weinig verbetering zullen opleveren. "Het kwaad is al geschied," aldus Hetts. Hij benadrukte dat bedrijven en consumenten hun gedrag al aanpassen door deze onzekerheid.

Bedrijfsleiders tonen zich eveneens bezorgd. Gary Friedman, CEO van meubelwinkel RH, reageerde ontzet tijdens een investeringsbijeenkomst toen hij zag wat de heffingen betekenden voor zijn bedrijf, dat veel producten uit Azië importeert. Ook Sean Connolly, directeur van voedselbedrijf Conagra Brands, verklaarde dat zijn bedrijf worstelt met de plotselinge veranderingen in het handelsbeleid, die nu zelfs dagelijks verschuiven.

Vanuit het Witte Huis blijft men ondertussen optimistisch. Trump en minister van Handel Howard Lutnick voorspelden eerder deze week dat ‘de markten en de Amerikaanse economie op termijn juist enorm zullen groeien’ dankzij deze beleidswijziging. Toch slaagde zelfs een beter dan verwacht banenrapport van afgelopen vrijdag er niet in om het negatieve sentiment op de markten te keren.

De onzekerheid lijkt voorlopig alleen maar toe te nemen, nu bedrijven aangeven hun geplande investeringen uit te stellen en consumenten hun uitgavenpatroon aanpassen. Liz Ann Sonders benadrukt dat het huidige beleid weinig vertrouwen biedt aan het bedrijfsleven. "Dit beleid neemt onzekerheden niet weg, het vergroot ze eerder."

Beleggers en ondernemers blijven voorlopig minstens voorzichtig. Hoewel eerdere marktcrises uiteindelijk steeds eindigden zodra prijzen waren gedaald tot een acceptabel niveau of beleidsveranderingen voor herstel zorgden, is het maar zeer de vraag of dat ook nu snel zal gebeuren. De markten lijken hun vertrouwen in Trump en zijn economische plannen volledig kwijt te zijn.

Donald Trump-maart 2025 (@ The White House on WikimediaCommons)