Bloedirritant klimaatprotest kan tóch effectief zijn

Ontwrichtende of opvallende radicale klimaatprotesten die leiden tot woede en irritatie kunnen de publieke steun voor conventionele milieuorganisaties toch vergroten. Dat blijkt uit wetenschappelijk onderzoek. Deze bevinding bevestigt het bestaan van het 'radicale flankeffect', waarbij radicale acties voor extreme standpunten de gematigde vleugel van een beweging juist redelijker en aantrekkelijker doen lijken voor het brede publiek.

Het onderzoek is verschenen in Nature Sustainability, onderdeel van Nature, een van de meest gerenommeerde wetenschappelijke tijdschriften ter wereld. Het is het eerste in zijn soort dat gebruikmaakt van de real-time respons van het publiek op een daadwerkelijk protest om het radicale flankeffect te testen. De studie profiteerde van de blokkade van de drukste snelweg van het Verenigd Koninkrijk, de M25 rond Londen, door activisten van de klimaatgroep Just Stop Oil in 2022.

Het radicale flankeffect impliceert dat de aanwezigheid van een extremere vleugel binnen een sociale beweging kan leiden tot meer steun voor de gematigdere groepen. Veel activisten geloven in dit effect, maar het was tot nu toe voornamelijk onderzocht via kunstmatige scenario's of historische analyses.

"Het debat over de effecten van ontwrichtende protesten wordt tot nu toe grotendeels gedreven op basis van intuïtie en onderbuikgevoelens," zegt Markus Ostarek, mede-auteur van de studie en onderzoeksdirecteur bij het Social Change Lab, een non-profitorganisatie in Cardiff die activisme bestudeert.

Voorafgaand aan de vierdaagse blokkade van de M25 snelweg, informeerden activisten van Just Stop Oil het onderzoeksteam over hun plannen. Dit stelde de onderzoekers in staat om een enquête uit te voeren onder 1.415 Britten, zowel vóór als na de protesten. De deelnemers werden bevraagd over hun steun voor Friends of the Earth, een milieuorganisatie die zich richt op mainstream tactieken zoals lobbyen en juridische stappen en hun steun voor overheidsbeleid gericht op klimaatverandering.

Na de protesten was er een statistisch significante toename van 3,3% in het aantal respondenten dat ten minste enige steun uitsprak voor Friends of the Earth. "Hoewel de toename bescheiden is, zijn de bevindingen potentieel zeer relevant en praktisch toepasbaar," zegt Ostarek. "Wanneer ontwrichtende protesten plaatsvinden, kunnen gematigde groepen deze momenten van verhoogde aandacht gebruiken om direct te onderhandelen met beleidsmakers."

Opvallend genoeg vonden de onderzoekers geen statistisch significant effect op de steun voor daadwerkelijke specifieke klimaatvriendelijke beleidsmaatregelen, zoals het beëindigen van nieuwe exploratie naar fossiele brandstoffen door de Britse overheid. Het effect lijkt dus vooral om sympathie te gaan.

Eric Shuman, sociaal psycholoog aan de New York University, waardeert het onderzoek vanwege de real-world bevestiging van experimenten die eerder in gecontroleerde omgevingen zijn uitgevoerd. "De effecten die we zien in experimenten komen overeen met wat we in de werkelijkheid waarnemen," zegt hij. Shuman en zijn collega's hadden eerder het radicale flankeffect onderzocht door deelnemers fictieve nieuwsartikelen te laten lezen over zowel gewelddadige als niet-gewelddadige protesten. Ze constateerden toen ook een grotere steun voor gematigde milieuorganisaties wanneer deze werden gepresenteerd naast radicalere groepen.

Voor wie zich nu direct vast wil lijmen aan een snelweg om zo zijn politieke zin te krijgen: wacht daar nog maar even mee. Uit sommige andere studies bleek namelijk dat ontwrichtende protesten de algehele steun voor een beweging ook juist kunnen verminderen. Ontwrichtend protest is dus zeker geen garantie voor het vergroten van steun, maar het is wel degelijk mogelijk. In welke vormen en onder welke omstandigheden het radicale flankeffect al dan niet werkt, zal uit verder onderzoek moeten blijken.