Microshocktherapie helpt mogelijk tegen depressie

Een recente klinische studie met meer dan 150 deelnemers heeft aangetoond dat een experimentele behandeling tegen depressie, waarbij een apparaat de hersenen zachtjes met elektronische pulsen stimuleert, effectief kan zijn. Deze niet-invasieve therapie, bekend als transcraniële gelijkstroomstimulatie (tDCS), is ontworpen om gebieden van de hersenen te stimuleren die betrokken zijn bij stemmingsregulatie. Het levert een pijnloze, zwakke elektrische stroom via elektroden met een soort badmuts die op de hoofdhuid zijn geplaatst. De behandeling kan gewoon thuis worden toegepast.

De resultaten van het onderzoek kunnen een doorbraak betekenen voor meer dan een derde van de mensen met depressie die niet reageren op standaardbehandelingen zoals antidepressiva of psychotherapie. De studie, vandaag gepubliceerd in Nature Medicine, toont aan dat na tien weken regelmatige behandeling de deelnemers die tDCS ondergingen een grotere vermindering van depressieve symptomen vertoonden dan degenen in de controlegroep.

Bijzonder aan deze studie is de lange duur ervan en het feit dat de behandeling op afstand en thuis kon worden uitgevoerd, dus zonder dat deelnemers dagelijks een gespecialiseerde kliniek hoefden te bezoeken. "Als we denken aan de barrières voor geestelijke gezondheidszorg, is toegankelijkheid een enorme factor," zegt Shawn McClintock, klinisch neuropsycholoog aan het UT Southwestern Medical Center in Dallas, Texas. "Deze studie onderstreept echt de mogelijkheid om behandelingen voor geestelijke gezondheid in een thuissituatie toe te passen."

De onderzoekers richtten zich op de zogenoemde dorsolaterale prefrontale cortex, een gebied van de hersenen dat betrokken is bij besluitvorming en vaak minder actief is bij mensen met depressie. "De tDCS geeft kleine stroomstootjes die het voor hersencellen gemakkelijker maakt om te ontladen of te vuren," legt mede-auteur Cynthia Fu, klinisch neurowetenschapper aan King's College London, uit.

Fu en haar collega's trainden 120 vrouwen en 54 mannen, allen gediagnosticeerd met een ernstige depressieve stoornis, in het gebruik van de tDCS-headset. De deelnemers werden willekeurig toegewezen aan de behandel- of controlegroep. De behandelingsgroep ontving een stroom van 2 milliampère op de hoofdhuid, ongeveer 0,5% van de hoeveelheid die een 100-watt gloeilamp trekt, gedurende 30 minuten, vijf keer per week gedurende de eerste drie weken, daarna drie keer per week gedurende zeven weken. De controlegroep droeg een imitatie-headset, die alleen aan het begin van elke sessie een korte stroompuls leverde, waardoor het gevoel van echte tDCS werd nagebootst zonder dezelfde stimulatie te bieden.

Na tien weken daalden de scores van de behandelingsgroep op een schaal die depressiesymptomen meet met 9,41 punten, terwijl de score van de controlegroep met 7,14 punten daalde. Bijna 45% van de deelnemers met het actieve tDCS-apparaat ervoer een vermindering of herstel van hun symptomen, vergeleken met bijna 22% van degenen met het schijnapparaat. Belangrijk om te vermelden is dat de headsets werden gebruikt naast andere behandelingen; veel deelnemers slikten al antidepressiva en volgden al ten minste zes weken voorafgaand aan de studie psychotherapie.

Hoewel deze resultaten bemoedigend zijn, heeft eerder onderzoek al eens aangetoond dat tDCS mogelijk niet voor iedereen werkt. In 2022 bijvoorbeeld bleek uit een studie met 150 mensen dat tDCS geen antidepressieve effecten had. "Zowel onderzoeken met positieve als negatieve uitkomsten zijn belangrijk om het potentieel van deze methode als behandeling voor depressie te onderzoeken," zegt Frank Padberg, psychiater aan de Ludwig Maximilian Universiteit in München, Duitsland.

De volgende stap is nu om te begrijpen waarom tDCS voor sommige mensen wel werkt en voor anderen niet en om manieren te vinden om de behandeling te personaliseren. "Verschillende mensen hebben verschillende doseringen nodig," voegt Padberg toe. Toekomstige studies kunnen ook hersenbeeldvorming en elektrische registratie gebruiken om veranderingen in neurale circuits tijdens tDCS-behandeling in realtime te observeren. Dit zou onderzoekers helpen om ‘te zien wat deze behandeling daadwerkelijk doet op het niveau van neurale circuits,’ zegt McClintock.

De toepassing van elektrische hersenstimulatie in de psychiatrie heeft een lange en complexe geschiedenis. In de jaren ‘30 werd elektroconvulsietherapie (ECT) geïntroduceerd als een behandeling voor ernstige psychiatrische aandoeningen, waaronder depressie. ECT omvat het toedienen van elektrische stromen aan de hersenen onder algemene anesthesie, wat een gecontroleerde epileptische aanval veroorzaakt. Hoewel ECT effectief kan zijn voor sommige patiënten, is het ook omstreden vanwege mogelijke bijwerkingen zoals geheugenverlies en cognitieve stoornissen.

In de loop der jaren zijn er aanzienlijke verbeteringen aangebracht in de ECT-procedure om de veiligheid en effectiviteit te vergroten. Desondanks blijft de behoefte bestaan aan minder invasieve behandelingen met minder bijwerkingen. Dit heeft geleid tot de ontwikkeling van technieken zoals tDCS, die geen epileptische aanvallen veroorzaken en zonder anesthesie kunnen worden toegediend.

"Drie decennia geleden zou ik niet hebben gedacht dat deze stimulatie iets doet in de hersenen," zegt Padberg. "Maar nu we weten dat tDCS de hersenactiviteit beïnvloedt, ben ik er vrij zeker van dat een geoptimaliseerde methode op een dag de klinische zorg zal bereiken."

De bevindingen van deze studie bieden hoop voor mensen met depressie die weinig of geen baat hebben bij andere behandelingen. Door de mogelijkheid om tDCS thuis toe te passen, wordt een nieuwe weg geopend naar toegankelijke en gepersonaliseerde psychiatrische zorg. Verdere onderzoeken zijn nodig om de effectiviteit en optimale toepassing van de behandeling te begrijpen, maar de vooruitzichten zijn beslist veelbelovend.