Von der Leyen haalt eigen vrouwenquotum niet

De ambitie van Ursula von der Leyen om een gelijke genderbalans te realiseren binnen haar Europese Commissie loopt gevaar. Verschillende EU-lidstaten hebben namelijk haar verzoek om zowel mannelijke als vrouwelijke kandidaten voor te dragen genegeerd.

Von der Leyen, de eerste vrouwelijke voorzitter van de Europese Commissie, werd onlangs herkozen voor een tweede termijn. Nu is zij bezig met het samenstellen van haar nieuwe team van commissarissen. Zij zullen een belangrijke rol spelen bij het vormgeven van het klimaat-, technologie- en industriebeleid van de EU, het onderhandelen over handelsovereenkomsten en het beheren van de EU-wetgeving en de begroting.

Uit een analyse van overheidsmededelingen en berichten in de media blijkt dat er voor de deadline van 30 augustus veertien mannen en slechts vijf vrouwen zijn voorgedragen voor commissarisposities. Nog eens zeven landen moeten hun kandidaten nog bekendmaken, waarvan sommigen naar verwachting opnieuw vooral mannelijke kandidaten zullen voordragen. Onder andere Litouwen en Roemenië lijken te kiezen voor mannen en ook België en Denemarken zouden mannelijke kandidaten naar voren willen schuiven. Slechts één land, Bulgarije, lijkt in deze fase van de selectie een vrouw als favoriet te hebben.

In het slechtste scenario zou de nieuwe Europese Commissie slechts voor 22% tot 26% uit vrouwen bestaan, inclusief Von der Leyen zelf. Dit is een aanzienlijke daling ten opzichte van de vorige Commissie, die in 2019 van start ging met 44% vrouwelijke vertegenwoordiging.

Lina Gálvez, voorzitter van de gendergelijkheidscommissie van het Europees Parlement, drong er bij Von der Leyen op aan om vast te houden aan haar ambitie en te blijven aandringen op vrouwelijke kandidaten. "Vooruitgang komt niet zonder druk of het verleggen van grenzen," zei Gálvez tegen The Guardian. Ze benadrukte dat dit juist nu cruciaal is in een tijd waarin anti-genderbewegingen in opkomst zijn binnen extreemrechtse en andere antidemocratische kringen. "Onze inzet voor gendergelijkheid moet stevig blijven staan."

Het behalen van gendergelijkheid wordt verder bemoeilijkt door een uitzondering die regeringen toestaat om hun zittende commissaris te herbenoemen zonder naar een vrouwelijke kandidaat te hoeven zoeken. Veel van deze zittende commissarissen zijn mannen.

Verschillende Europese leiders hebben aangegeven geen vrouw te zullen nomineren omdat er geen wettelijke verplichting bestaat om dat te doen. Von der Leyens oproep voor een genderbalans stuitte ook op weerstand, omdat de felbegeerde rol van commissaris vaak onderdeel is van op zich al complexe onderhandelingen tussen regeringspartijen en regeringsleiders.

Regeringen die de oproep van Von der Leyen negeren, riskeren dat hun kandidaten worden beloond met minder invloedrijke portefeuilles. In het verleden kregen landen die de Commissie teleurstelden bijvoorbeeld verantwoordelijkheden over meertaligheid of cultuur toegewezen, in plaats van de belangrijke economische posities waar veel landen op azen.

Sophia Russack van het Centrum voor Europese Beleidsstudies in Brussel benadrukte dat de strijd om invloed binnen de Commissie hevig is. "Elke commissaris wil macht en middelen, maar niet iedereen kan dat krijgen," zei Russack. Ze suggereerde dat von der Leyen haar invloed zou kunnen gebruiken om regeringen te dwingen vrouwen voor te dragen. "Of je stuurt me een vrouw, of je krijgt een portefeuille die niemand wil."

Een Commissie die voornamelijk uit mannen bestaat, zou een gevoelige nederlaag betekenen voor het gendergelijkheidsbeleid van de EU. In 2020 stelde de EU zich als doel om tegen eind 2024 een gelijke man-vrouwverdeling te realiseren op alle managementniveaus binnen de Commissie.

Volgens insiders zou een mannelijke dominantie binnen de Commissie ook kunnen leiden tot meer weerstand vanuit het Europees Parlement. Kandidaten moeten verschijnen voor de parlementaire commissies voordat het Parlement stemt over de goedkeuring van de volledige Commissie. "Sommige kandidaten zullen zich moeten verantwoorden voor het gebrek aan diversiteit, vooral wanneer hun regering niet de moeite heeft genomen om een vrouw voor te dragen," zei een andere EU-diplomaat.