Steun voor verbod social media onder 16 groeit sterk

Steeds meer Nederlanders maken zich zorgen over de invloed van sociale media op hun leven. Uit het jaarlijkse onderzoek van bureau Newcom, onder 6685 mensen, blijkt dat 2,6 miljoen van de 14,6 miljoen actieve gebruikers zich minder gelukkig voelen door apps als WhatsApp, Facebook en TikTok. Dat aantal lag vorig jaar nog op 2,4 miljoen. Ook het aantal mensen dat sociale media ziet als risico voor de geestelijke gezondheid groeit: 7,2 miljoen Nederlanders vinden dat scrollen, liken en delen schadelijk kan zijn, tegen 6,9 miljoen een jaar eerder.

Newcom-directeur Neil van der Veer ziet dat de neveneffecten sterker worden. Hij zegt dat de impact op mentaal welzijn en op gevoelens van eenzaamheid "heel groot" is. Volgens hem ligt dat niet aan één bepaald platform, maar aan de optelsom van alle apps samen. Hoe actiever mensen zijn op deze diensten, hoe vaker zij klachten melden. Daardoor probeert een grote groep gebruikers zijn online tijd terug te dringen: ongeveer 5,5 miljoen Nederlanders doen een poging om minder op sociale media te zitten.

De roep om hardere regels groeit mee met die zorgen. Bijna twee derde van de Nederlanders, 63 procent, is inmiddels voor een verbod op sociale media voor kinderen onder de 16 jaar. Vorig jaar lag dat aandeel nog op 57 procent. In alle leeftijdsgroepen neemt de steun toe, maar de grootste verschuiving is te zien bij jongeren zelf. Onder gen Z, mensen tussen 16 en 28 jaar, zegt nu 60 procent dat er zo’n verbod moet komen, tegenover 44 procent een jaar geleden. Van der Veer noemt dat een grote omslag en zegt dat dit het beeld doorbreekt dat jongeren geen regels willen. Volgens hem zien zij de risico’s juist scherp omdat zij zijn opgegroeid met deze platforms.

Mensen die voor een verbod zijn, noemen vooral dat kinderen nog niet goed kunnen omgaan met de schadelijke kanten van sociale media. Een verbod zou de druk om altijd online te zijn kunnen verlagen en kinderen beter afschermen van ongepaste inhoud. Tegenstanders wijzen vooral op de positieve kanten. Zij vinden het belangrijk dat jongeren via sociale media ook nieuwe vaardigheden leren, zoals communiceren, informatie zoeken en creatief omgaan met video en beeld.

Verslavingsdeskundigen zien in de praktijk een gemengd beeld. Floor van Bakkum, manager preventie bij verslavingsinstelling Jellinek, zegt dat echte telefoonverslaving bestaat, maar dat die groep relatief klein is. Volgens haar is iemand pas verslaafd als hij of zijn omgeving er duidelijk last van heeft. Veel mensen vinden het lastig om te stoppen met sociale media, maar ervaren niet zoveel schade dat zware behandeling binnen de geestelijke gezondheidszorg nodig is. Toch noemt zij de apps niet onschuldig. Zij ziet dat steeds meer mensen worstelen met hun gebruik en pleit voor gezamenlijke oplossingen.

Van Bakkum wijst op duidelijke regels als mogelijke uitweg. Zij noemt als voorbeeld scholen waar telefoons niet mee de klas in mogen. Ook individuen kunnen hun gedrag aanpassen, zegt ze, al vraagt het doorbreken van gewoontes vaak meerdere pogingen. Denk aan vaste schermvrije momenten, apps verwijderen die veel tijd slurpen of meldingen uitzetten. Zulke stappen moeten het makkelijker maken om minder afhankelijk te worden van de continue stroom aan prikkels.

In andere landen zijn al harde maatregelen genomen. In Australië geldt sinds eind vorig jaar een verbod op sociale media voor kinderen onder de 16 jaar. Zij mogen daar geen accounts meer hebben op platforms. Bedrijven die geen actie nemen om accounts van minderjarigen te verwijderen, riskeren boetes tot ongeveer 28 miljoen euro. In verschillende Europese landen liggen vergelijkbare plannen op tafel en ook de Europese Commissie denkt na over strengere regels voor jonge gebruikers.

De juridische druk op socialemediabedrijven neemt ook toe. Berichtenapp Snapchat sloot deze week een schikking met een 19-jarige Amerikaanse vrouw. Zij stelt dat het ontwerp van de app haar verslaafd maakte en haar mentale gezondheid beschadigde. Welke afspraken zijn gemaakt en om welk bedrag het gaat, is niet bekend. De vrouw heeft ook zaken aangespannen tegen Meta (moederbedrijf van Facebook, Instagram en WhatsApp), ByteDance (TikTok) en Alphabet (YouTube). In die zaken is nog geen schikking bereikt. Meta-topman Mark Zuckerberg zal waarschijnlijk als eerste getuigen in een komende rechtszaak over de rol van socialemediabedrijven bij mentale schade bij gebruikers.